-->

مثنوي موشّح:«براي استاد عباس مشفق کاشاني»


(بمناسبت دومين سالروز پرواز جاودانه ي استاد)
______________________________________________
*اشاره:
در سالهاي آغازين دهه ي 60 که از کاشان به تهران کوچيده بودم،استاد عباس مشفق کاشاني(اعلي الله مقامه الشّريف) بي هيچ توقع و چشمداشتي از من حمايت و مرا به راههاي درست تعامل با شاعران تهراني هدايت مي کردند.استاد فقيد ، الحق که از حيث معنا بر گردن من حقّ پدري داشتند که شرح آن در مجموعه خاطراتم از آن نحرير مقدام و انسان شريف والامقام آمده است.يک روز به پاس زحمات آن استاد بزرگ ، مثنوي موشّح ذيل را سرودم و تقديمشان کردم:
_______________________________________________
به دل      اگر   چه        غم     جاودانه اي  دارم      
خوشم      که       يار و انيس    يگانه اي  دارم
روان    اگرچه سرشکم ز ديده  چون درياست     
دلم      شکسته    به سنگ حوادث دنياست
اميدوار      از آنم       که     همدمي است مرا     
به زخمهاي     دل خسته مرهمي است مرا
يکي      ز     بعد پدر ، کو     بمرد   بي هنگام         
نکرد      يادِ      من     رنج   ديده       از      ايام
اسير      دام        خيالات       خويشتن  بودم          
کسي مباد     به آن حالتي     که    من بودم
سياه      از      غم   و      اندوه ، روزگارم    بود     
 به    کنج عزلت    خود ، آه و ناله    کارم   بود
تلاش من     همه       اين بود      گاه   برنايي       
که    روزگار      سر  آرم      به     کنج   تنهايي
اميد     هيچ     تحوّل    ،   نبود        حالم     را       
شکسته  بود      چو مرغي      زمانه  بالم را
دلم به محبس تن   سهره ي    اسيري   بود      
که هر کلام    به   گوشش     صفير تيري بود
عجيب     دوره ي   برنائي ام  هدر  مي رفت       
چه خوب بود      پسر   نيز    با پدر  مي رفت
به     حال زار  من خسته دل  نسوخت دلي      
که هردلي     به گرو بود    باخوش آب و گلي
امير   قافله ي      دردهاي        خود       بودم      
 سزاست     گويم اگر    خود بلاي خود بودم
سلام     گرم     صميمانه ام   نداشت جواب       
عذاب   بود     مرا     دوره ي    شباب ، عذاب
مسير      زندگي ام      تيره   بود   و ناهموار       
نه     از      سوار     خبر   داشتم  نه از رهوار
شبانه روز ِ    من     اينگونه   بود       تا روزي      
 گرفت      دست    مرا       آشناي   دلسوزي
فلک به گردش خود ، روي خوش نشانم داد     
که    از      گزند    حوادث    خط        امانم داد
قيام  نور     به   ظلمت سراي    خود   ديدم     
 دگر شدم     چو    رخ    آشناي   خود   ديدم
کوير   تشنه ي   جانم   بدل به   گلشن شد     
 سحاب  رحمت حق   يار مشفق   من شد
از   آن زمان      که     مرا    بود    رنج وافره اي      
به لطف دوست   نمانده ست غيرخاطره اي
شد آن زمان   که   به هر کوي     دربدر بودم        
پي    نوازش        رويايي         پدر         بودم
اگر    پدر   ز     سرم    رفت     در جوانسالي     
 به حقّ   من    پدري  مشفقم   کند  حالي
نيايد آن که    شود   سايه اش کم ازسرمن      
هماره     باد   سلامت     وجود      رهبر من
يگانه يار!   تو      را   در      چکامه ي   تبجيل      
چگونه مدح کند «خوش عمل»  به طبع کليل؟
67/3/30-دوشنبه عصر-تهران

بود و نبود .....


تا     که       بوديم         نبوديم       کسي
کشت    ما   را     غم       بي همنفسي

هيچ کس      با      دل      ما       يار   نبود
مونس     و      همدم     و    غمخوار نبود

پير   و   برنا      و        زن      و       مرد ديار
نه    به      باطن   که به ظاهر     غمخوار

همه        با        داعيه ي         همدردي
چه گروهي       چه     به    معنا     فردي

گاه گاهي           که           محبت کردند
همه         آلوده ي          منّت        کردند

سينه اي   بود      و     سراسر    غم بود
دل     در   آن    غمکده  خوش محرم بود

چون        يتيمي      سرِ        راه افکنده
يوسفي      بود         به      چاه  افکنده

الغرض             زندگي                دنيايي
همه   محنت    ،   همه    جانفرسايي

طي شد     و     مرگ نه دلخواه رسيد
تا     بياريم       به      لب       آه   رسيد

رخت  خود   شسته و ناشسته به در
جمله     برديم      از اين       دير  دو در

تا      که     رفتيم    همه      يار شدند
خفته  ما     و      همه      بيدار  شدند

در شگفتم     من   از اين مردم پست
مردم      زنده   کش       مرده  پرست

تا    که     هستيد      به ذلّت بکشند
چه  به    ذلّت    چه   به منّت بکشند

تا     که هستي همه هستت ببرند
چون   که   مردي   سر دستت ببرند

اي شما     مرد  و  زن    و   پير و جوان
که     مقيميد      به     اقصاي    جهان

قدر     يکديگر        اگر         نشناسيد
عشق     را     رهبر    اگر   نشناسيد

خاطر   آزار     به        هر     خاطره ايد
خسر   الدنيا                   و  الآخره ايد

پس    بياييد   در    اين    تيره   مغاک
که    بسي   آينه دل   خفته به خاک

قدر   آيينه      بدانيد    چو     هست
نه  در  آن وقت که افتاد   و شکست.

مولودجليل(بمناسبت ميلادفرخنده ي امام حسن عسکري ع)


ز    برج   عصمت   حق   آفتاب      بي بديل    آمد
امام عسکري      فرخنده     مولود    جليل     آمد

مدينه  سربه سر نوراست  و شورو خنده وشادي
که   هادي   را   يکي   فرزانه    فرزند نبيل     آمد

گلي خوش رنگ و بو درگلشن طاها شکوفا شد
بهاري    دلپذير     از   دامن پاک     سليل     آمد

محمد   را   به  تبريک   چنين   مولود   در    جنت
کنار   يوسف  و  يعقوب   عيسي  با  خليل    آمد

نه  تنها انس و جان   تبريک مي گويند اين ميلاد
به   شاباش  نقي  از  عرش  اعلي جبرييل  آمد

نواميس   الهي    جمله  در   تهليل  و  در   تکبير
که   يک   بار   دگر    نوميد   شيطان  سفيل  آمد

امامي...پيشوايي   ذوب    در   اسلام و  پيغمبر
دليلي ،حجتي  در   ذات    باري   مستحيل  آمد

به  يک   دستش  کتاب  از بهر  احياي کلام الله
به دست ديگرش  سرکوب دشمن  راسليل آمد

بهار   معنويت  را   که   قرآن   است     برهاني
وجود    مهدويت  را   يکي    روشن   دليل  آمد

زکيّ العسکري   روشنگر      دلهاي     زهرايي
بهشت   دوستاران    ولايت   را    کفيل     آمد

خلايق درشگفت ازطرفه مولودي   بهشتي بو
که    مانند   پدر  در سيرت و صورت جميل آمد

يکي مولود حکمت دان که در دانشگه   امکان
به   پيش    نطق  او صد  منطق گويا عليل آمد

عدالت    را  کند   تا  در بلاد   مسلمين  جاري
امام   عادلي  در   دادياري  بي عديل      آمد

اصول   دين   احمد  تا شود  تحکيم  در دنيا
چو   حيدر   طرفه  پشتيبان  اسلام اصيل آمد

کند تا  عقده هاي مشکل دانش پژوهان حل
به   دانشگاه  دين  فرزانه استادي  عقيل آمد

محمد  را  نظيري    باعث     پويايي     مکتب
خداي     قادر    بي مثل  را   ظلّ ظليل  آمد

سيه پوش است اردوگاه شرک وکفرواستبداد
که   عزتمند   مردي  تا کند دشمن  ذليل آمد

به هادي صف به صف خيل ملايک تهنيت گويان
که   با   حکم   ولايت   هادي  قوم  ضليل آمد

بگو  با   تشنگان  وادي  حيرت که    از   جنت
کنون تسنيم آمد    کوثر آمد   سلسبيل    آمد

به مدح زاده ي طه و ياسين«خوش عمل»طبعم
قصير    و    الکن     آمد...نارسا آمد... کليل آمد.

شاعر استاد...

*شاعر استاد....
______________
شاعر     استاد     آن  باشد    که      گويد     شعر       نغز
ورنه     هر      مهمل   سرايي       شاعر     استاد نيست

ناظمي     را     زين جماعت    مي شناسم سالهاست
پير   شد    ،    اما     هنوزش      قابل     استعداد نيست

بيتهايي     سست     مي گويد     خراب     اندر     خراب
از     هزاران      بيت        او    حتي     يکي     آباد نيست

ضعف تأليف      است     در    سرتاسر    شعرش    عيان
سقف چوبين      عروضش        را      نکو      بنياد نيست

شعرهايش     گر     که     نيمايي     بود     يا       سنتي
جز     اراجيفي      که     آبش    را    دهد     بر باد نيست

گاه   گاهي     نيز     مي بافد     به     هم      شعر سپيد
«شاملو»     را     گر   چه    چون او خصم مادرزاد نيست

شاعراني    همچو     او    را      يک    دو       بيت     معتبر
در     همه       ادوار     ،    تاريخ       ادب     را    ياد نيست

هر چه   مضمون   بسته   در    اشعار   ناموزون   خويش
در    مثل     جز    بند   تنباني    که  خود  بگشاد نيست

دفتري    از    شعر    خود  را    گر    برد     شوراي    شعر
بهره اش     جز     ناسزا      از   مرشد   و   ارشاد نيست

   خاطر      ياران      او         در       انجمن ها       هيچگاه
از    ادا   اطوار    حين     شعر      خواني     شاد  نيست

دانش   و   فضل   و   کمال   و   حکمت   و   فقه    و   ادب
مرّ    قانون      گر      شود    ،    او   تابع   و منقاد نيست

هر    کجا      مضمون    بکري      ديد       از      پيشينيان
ثبت   ديوان    کرد    و    گفت   اين  غير استرداد نيست

از   خوارج      گر    پسندد      يک      نفر       اشعار     او
شک     ندارم      غير  غسالي    به ملک   چاد نيست

سنش   از پنجاه    رد    شد     تا نود     هم    گر  رسد
مي زند     درجا     و     طبعش     اندکي    وقّاد نيست

ابتدا    و      انتهاي    نظم   و    نثرش     را    چو  خواند
مبتدي    ،     فرمود   بي اشکال    و   بي ايراد نيست

ناظمي    تنبل تر     از    او      در       تمام       شهرها
از سرخس   و    خواف   تا    جيرفت   و نورآباد نيست

در جهاني    کز    گرفتاري      به   هم   پيچيده است
لامروت        قائل          انديشه ي        آزاد      نيست

مي نهد    صد    دام     پيش   روي     شاعر   بچّگان
ناظم    صدام    خوي     ما     که     در   بغداد نيست

تا    لب    مرز    جنون     در   نظم     پيش آمد   ولي
غير    مرگ    فجئه    او   را   پيش  در مرصاد نيست

گاه    رفتن    زين    سراي    عاريت     با    حال   زار
غير   ننگ    و   حسرت   و  اندوه   او    را زاد نيست

خوش به  حال  آن که شاگرد است و گويد شعر نغز
در     تمام      عمر   ،    گيرم   شاعر استاد نيست.

غزلي خاطره انگيز


*اشاره:
غزل زير يک عاشقانه ي قديمي است که تاريخ  سرودنش 31فروردين ماه 1354شمسي است.آن زمان ارادتمند جواني 17 ساله ودر اوج هيجانات روزگار زودگذر جواني بودم.به ياد مي آورم که رئيس انجمن ادبي صباي کاشان استاد فقيد مصطفي فيضي که از نوادگان فاضل و اديب و شاعر ملا محسن فيض و ملاصدرامحسوب مي شد بيتي معروف را به اقتراح گذاشته بود:
اختياري داشتم دل دادم و دلبر گرفتم
حاليا دل بر گرفتن را ندارم  اختياري
در جلسه ي بهاري انجمن صبا که در باغشاه فين کاشان برگزار شده بود شاعراني که بر اساس بيت مذکور شعر ساخته بودند آثارشان را خواندند.من هم که جوانترين عضو انجمن به شمار مي آمدم اين غزل را با آب و تاب فراوان دکلمه کردم و در راي گيري اعضاي انجمن نفر دوم شدم.به ياد مي آورم کسي که رتبه ي نخست را به خود اختصاص داد استاد فقيد احمد سهيلي خوانساري بود که دوسه هفته اي مهمان انجمن ادبي صبا بود.جالب است بدانيد که نفر سوم شاعر امي طنزپرداز روانشاد سيدرضا محمدي نوش آبادي بود که شعري فکاهي سروده بود.اينک غزل مورد بحث را صرفا به عنوان خاطره ارائه مي دهم .از بيب بيت غزل مي شود فهميد که جواني در ابتداي راه تا چه اندازه تحت تاثير زبان و نگرش انجمنهاي سنتي ادبي بوده است:

برده     دل   از    من   نکو    رو      دلبري       زيبا نگاري
سروقد    ابرو     کماني       نوش لب    گلگون  عذاري

چشم آهو    نازکي   سيمين بري        شور   آفريني
فتنه اي      گيسو کمندي    مه جبيني    طرفه  ياري

مي فريبد      مي نوازد       مي خرامد      مي گدازد
عاشقان    را   با   پيامي   سرخوشان  را با شراري

بي وجود   روي  ماهش   نيستم     تاب  و    تواني
با   وجود    گاه گاهش  نيستم      صبر      و    قراري

روزگارم   را   سيه  کرد    از  سر    زلف    سياهش
گر    چه   بي  وصلش  ندارم  بهتر از اين    روزگاري

از  قضا   خواهم  که   باشد   برمنش هردم عبوري
وز   قدر خواهم  که  افتد  با  منش  بوس   و  کناري

ناصحم گفتا ز  عشقش  تا که   بتواني   حذر   کن
تاب    مهجوري     نياري      طاقت     دوري    نداري

گفتمش با خشم: بيدل را به  دلداري چه نسبت؟
گفتمش با اخم: بي غم رابه غمخواري چه کاري؟

وعده ي  شرب طهورم مي دهي در هر نشستي
مژده ي  حور و قصورم   مي دهي  با  هر     گذاري

تا که  مل باشد به  ساغر جان نمي بازم   به  آبي
تا که گل باشد به گلشن دل  نمي بندم  به  خاري

اختياري   داشتم    دل    دادم   و       دلبر    گرفتم
حاليا    دل     بر  گرفتن      را       ندارم      اختياري

«خوش عمل» امروز  طرحي نو درافکن تا  بماني
ور   نه   فردا   از  تو  ماند نقش سنگي  بر مزاري.

شب يلدا....


شب يلداست شب خاطره ها
خاطراتي همه شيرين و عزيز
خاطراتي همه از عطر صميميت و شادي لبريز
فرصتي سبز و بهارآيين تا بار دگر
پيش هم بنشينيم
نفس سرد زمستان را با زمزمه ها
-نقل يک خاطره از دفتر پيشين ترها
خواندن يک غزل از حافظ شيراز
-که دلهامان را
گرمتر مي خواهد-
دور کنيم
به تمناي بهاري که ز راه
خواهد آمد و صميميت سبزش را
خواهد بخشيد
-خاطر آسوده ز ديوي که پس پنجره کرده ست کمين-
دل خود را و دل ياران را
مسرور کنيم
صحبت از گرمي دلبستگي و نور کنيم.

برچسب ها :

شب يلدا....,شب

رفتيد بهشت....حتمأ ببريد!


(1)
رفتيد بهشت ، بشکه با خود ببريد
يک سورچي و درشکه با خود ببريد

مهمان ديابتي مسلّم داريد
پس کشمش و توت خشکه با خود ببريد
(2)
رفتيد بهشت ، تاب با خود ببريد
روفرشي و رختخواب با خود ببريد

بي همسر خويش پاي در ره ننهيد
يعني ملک عذاب با خود ببريد
(3)
رفتيد بهشت ، ناس با خود ببريد
گر ناس نشد ، گراس با خود ببريد

تا در شب تيره راهتان گم نشود
يک قرتي کلّه طاس با خود ببريد
(4)
رفتيد بهشت    ،   اسب   با خود ببريد
پروانه      براي     کسب     با خود ببريد

  شايد عقب و جلو    يکي شد حوري
سوزن نخ و باند و چسب با خود ببريد
(5)
رفتيد بهشت ، انبه با خود ببريد
سيراب و شش و شکنبه با خود ببريد

گر جمعه ندادند رواديد ، چه باک؟
از شنبه الي سه شنبه با خود ببريد
(6)
رفتيد بهشت ، جامه با خود ببريد
سرشير و پنير و خامه با خود ببريد

تا آن که به احترامتان برخيزند
يک دست عبا - عمامه با خود ببريد
(7)
رفتيت بهشت ، زيره با خود ببريد
انواع سس جزيره با خود ببريد

«آن ماري سلينکو»تا روانشاد شود
يک ترجمه از «دزيره» با خود ببريد
(8)
رفتيد بهشت ، تور با خود ببريد
زيتون و خيارشور با خود ببريد

شايد نرسيد دستتان بر غلمان
يک لوطي لندهور با خود ببريد
(9)
رفتيد بهشت ، خيمه با خود ببريد
يک دوست ز شهر ميمه با خود ببريد

تا آن که دهيد بر ملائک نذري
پاتيل خورشت قيمه با خود ببريد
(10)
رفتيد بهشت ، غوره با خود ببريد
يک ديگ چغور پغوره با خود ببريد

تا موي زهارتان به زانو نرسد
حتما دوسه بار نوره با خود ببريد
(11)
رفتيد بهشت ، شال با خود ببريد
نارنگي و پرتقال با خود ببريد

تا يکسره پاچه ي شما را خارد
يک سرتق ....مال با خود ببريد
(12)
رفتيد بهشت ، کوزه با خود ببريد
گر پنبه نبود ، غوزه با خود ببريد

تا آن که لباس چرکتان را شويد
يک پير زن عجوزه با خود ببريد.

نخل شکسته قامت (در سالگرد زلزله ي ويرانگر...)


اي    نخل شکسته     قامت   اي    بم
اسطوره ي     استقامت       اي      بم

چون شـــد که  چنين به هــم  شکستي
در       معبر       نيستي       نشستي

جغدي   که       نشسته    روي     باره
مي مويد    و       مي کند         اشاره

در  سينه  به  جز  ملال   و  غم  نيست
زيرا       اثري     ز    ارگ    بم    نيست

آنگونه   که    جان     عاشقان     رفت
اين   برگ     هويت    از   ميان     رفت

اي   نخل   شکسته  قامت    اي    بم
اسطوره ي        استقامت     اي    بم

مشهور     زمانه      بود             ارگت
بشکست  و    بريخت   همچو      برگت

کو      گنج         گرانبهاي          پاکان
ميراث            گرامي               نياکان

اي       مادر         داغدار            فرزند
دلها       ز   غمت    به      سينه   لرزند

بس   داغ    جوان      به   سينه   داري
بس    گنج       گران       دفينه    داري

از     داغ    تو     پشتها    کمان    شد
سيلاب   ز      ديده ها       روان    شد

از   بس  که   غم   تو    جانگداز   است
ديگر   نه   لبي     به  خنده   باز  است

اي   مرد  و      زنت    هماره     مظلوم
زحمتکش  و       بي نصيب   و   محروم

بس   ديده    بلا      ز      خصم   ايران
گاه   از      مغولان      گه    از    انيران

خوردند         هماره          دسترنجش
بردند      ز     خانه      کوه      گنجش

يک  بار    دگر      بلا        به     جانت
افتاد    و        بسوخت      استخوانت

ماندند          هزارها             هشيوار
از    پير     و     جوان  به     زير    آوار...

اي   بم    به  تو     ما  هميشه   نازيم
باشد     که      دوباره ات       بسازيم .

خانواده ....

کانون گرم خانواده...
__________________
خوشا  کانون     گرم       خانواده
که   از    آنجاست  معراج السعاده

ندارد   غير     کدبانوي     محجوب
نيارد   غير       مرد        با   اراده

کدامين  طرفه   کدبانو؟     هماني
که  بر    مرد شريفش تکيه    داده

کدامين  مرد؟ آن  مردي  که  دائم
به   جام  اوست  از  اخلاص   باده

به   توفان  حوادث  پاي    بر    جا
چو    کوه      استواري    ايستاده

شب و روز از براي   کسب  روزي
ندارد   جز   تلاشي    فوق العاده

برون   از   خانه  وقت    بامدادا
قدم    بهر    تکاپو   چون    نهاده

کمر بسته    توکل   کرده    آنگاه
وداعي   کرده  با   روي   گشاده

شبانگه  يک  سبد گلهاي    لبخند
زن  و  فرزند خود را هديه داده

قناعت پيشه چون شدمردوکم حرف
زن او...رزقشان  گردد    زياده

به   دنبال   تجمل    گر     نباشند
زن و مرد شريف و پاک و  ساده

سوار   اسب    اقبالند         دايم
نمي گردند    با   خفت      پياده

بدا  بر  حال  مردي يا زني  کو
تکبر   مي فروشد  يا       افاده

به   رفتار آنچنان باشد که  گويي
به   مثلش  مادر  گيتي    نزاده

گمانش  از  دماغ  حضرت فيل
ز   هندستان به  ايران   اوفتاده

خوشا  آن مرديا آن زن که درراه
نمي ترسد  ز  دست انداز   جاده

نه  خود در  فکر سوءاستفاده ست
نه   زو  کس  فکر   سوءاستفاده

به شادي«خوش عمل»اين پند نورا
کند   تقديم    جمع         خانواده .

X
در صورت مشاهده مطالب مغایر با قوانین و شعونات اسلامی از بخش ارتباط با ما گزارش دهید تا سریعا حذف گردد